زن در قرآن – 1

در خدمت برادران و خواهران در دانشکده پرستاری و به مناسبت تولد حضرت زینب(سلام الله) که روز پرستار است، هستیم. بحث ما سیمای زن در قرآن است.

ارزش شغل پرستاری و پزشکی؛ قرآن می‌فرماید که «وَ مَنْ أَحْیاها فَکَأَنَّما أَحْیَا النَّاسَ جَمیعاً»(مائده/32) کسی یک نفر را از مرگ نجات بدهد، گویا مردم کره زمین را زنده کرده است. که این شامل هم پزشک و هم پرستار می‌شود. بگذریم از اینکه در بیمارستان‌ها نقش اصلی با پرستارها هست و تناسب خوبی است، چون زینب کبری هم در کربلا پرستار بود. ارزش شغل را در نظر بگیرید که شغل ارزش انسانی دارد.

یک حدیث: کاروانی رفت مکه، در مکه یک نفرمریض شد. یک نفر هم پهلوی این حاجی آقا ایستاد و بقیه رفتند مدینه که حرم پیغمبر را زیارت کنند. این ماجرا را به امام صادق گفتند. امام صادق (ع) فرمود: ثواب کسی که برای این بیمار پرستاری کرد، بیش از کسی است که رفت و قبر پیغمبر را زیارت کرد.

پزشکان و پرستارانی که تلاش کردند و امام عزیز را پرستاری کردند، بعد از سلامتی امام هر خیر و برکتی که از امام سر بزند، در تمام کارها و عبادات امام آنها هم شریک هستند. پس شما سرمایه گذاری می‌کنید در نجات و تمام کارهایی که هر یک از این مریض‌ها انجام بدهند.

موارد زیادی است که زن و مرد در قرآن دوش به دوش همدیگر هستند. امروز می‌گوییم کارهای مخصوص به زن، یک روز هم می‌گوییم کارهای مربوط به مرد. ولی امروز مشترکات را می‌گوییم.

بد نیست که اینجا یک قصه برایتان بگویم. مسلمان‌ها دو مورد هجرت داشتند. یک هجرت به مدینه و یک هجرت به حبشه. یک خانمی به اسم اسماء بنت عمیس با جعفر طیار به حبشه رفت. بعد از مدتها که آمدند، این خانم وقتی برگشت، گفت: «در این مدتی که ما نبودیم آیه‌ای برای ذکر خیر زنها نازل نشده است؟ » گفتند: نه! اسماء هم ناراحت شد و گفت که ما هم هجرت کردیم و سختی کشیدیم چطورقرآن فقط برای مردها می‌گوید. نزد پیغمبر آمد و گفت: «یا رسول الله! چطور که زن‌ها در زحمت دوش به دوش مردها هستند، اما هیچ ذکر خیری از آن‌ها نیست؟ » آنوقت این آیه نازل شد. قرآن می‌فرماید: «إِنَّ الْمُسْلِمینَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتینَ وَ الْقانِتاتِ وَ الصَّادِقینَ وَ الصَّادِقاتِ وَ الصَّابِرینَ وَ الصَّابِراتِ وَ الْخاشِعینَ وَ الْخاشِعاتِ وَ الْمُتَصَدِّقینَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ وَ الصَّائِمینَ وَ الصَّائِماتِ وَ الْحافِظینَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ وَ الذَّاکِرینَ اللَّهَ کَثیراً وَ الذَّاکِراتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَهً وَ أَجْراً عَظیماً»(احزاب/35). مغفرت و اجر عظیم شامل همه می‌شود. مردان و زنان با ایمان متواضع در راه خدا، صادق، صابر، خوشدل، خوش قلب، ایثارگر، روزه دار، حافظ خودشان در مسائل جنسی هستند. یاد خدا هستند. زن و مرد دوش به دوش هم خود را آماده کرده و مغفرت و اجر عظیم دارید.

حالا من یک چیز دیگر اینجا بگویم «وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتینَ وَ الْقانِتاتِ» در هر جا بگویند مرد شامل زن هم می‌شود. یعنی اگر مومنین هم بگویند، شامل زن‌ها می‌شود. مثلا رئیس شهربانی تابلو می‌زند می‌گوید عابرین محترم از پیاده رو عبور کنید. در اینجا زن باید بپرد وسط خیابان؟ رئیس شهرداری که گفته «عابرین» یعنی هم زن و هم مرد. گاهی وقت‌ها زن و مرد مطرح نیست می‌خواهد بگوید این کار را نکند. کمال و کمال است.

در اینکه زن و مرد هیچکدام در مقابل فرمان خدا دخالت نباید بکنند، اگر خداوند دستوری داد، بدون چون و چرا قبول کنند. قرآن می‌فرماید: «وَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَهٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً»(احزاب/36) خدا و پیغمبر که فرمان صادر کردند زنان و مردان با ایمان دخالت نکنند.

در مسائل جنسی قرآن می‌گوید: «هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ»(بقره/187) و بعد هم می‌گوید «وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ»(بقره/187) زن برای مرد لباس است و مرد هم برای زن لباس. خدا رحمت کند دکتر شهید پاک نژاد. 20، 30 لطیفه از این بیرون آورد و در کتاب اولین دانشگاه و آخرین پیامبر مطرح کرد. زن و مرد می‌توانند همدیگر را بپوشانند. هوا سرد شد لباس ضخیم می‌شود. هوا گرم شد لباس نازک می‌شود. تا مرد عصبانی شد زن باید خوش اخلاق بشود. یعنی زن و مرد باید حب و بغض همدیگر را بدانند.

قرآن می‌فرماید: زن و مرد هر دو محرم هستند. «وَ الَّذینَ یُؤْذُونَ الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ بِغَیْرِ مَا اکْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبیناً»(احزاب/58) اگرکسی مرد یا زن را تهمت بزند دچار گناه بزرگی شده است.

در مسخره کردن اینطور نیست که آدم بتواند مرد یا زن را مسخره کند. قرآن همانطور که می‌فرماید: «لا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ»(حجرات/11) مردم همدیگر را مسخره نکنند، پشت سر آن در سوره حجرات می‌گوید: «وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ»(حجرات/11) مسخره به زن، تهمت به زن، آزار به زن و. . .

یک دختر نه ساله در حکومت اسلامی به رئیس جمهور می‌تواند حرف بزند. چون دختر نه ساله به تکلیف می‌رسد و یکی از چیزهایی که در کنار نماز و روزه واجب می‌شود، امر به معروف و نهی از منکر است. یعنی یک دختر نه ساله حق نظارت دارد. و می‌تواند پیشنهاد و انتقاد کند.

در قرآن چند مرتبه می‌فرماید: «مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثى‌‌»(نحل/97)و(غافر/40) مرد یا زن هر کار شایسته‌شان حساب دارد. خداوند زمانی که وعده می‌دهد، به هر دو وعده می‌دهد. «وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ»(توبه/72) وعده بهشت «لِیُدْخِلَ الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ»(فتح/5) اگر به زن تکلیفی و باری است، در عوض برای زن حقی هم هست. می‌فرماید: «وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذی عَلَیْهِنَّ»(بقره/228) برای خانم‌ها مثل همان حقی است که برضرر خانم‌ها است. یعنی اگر جایی به ضرر خانم‌ها شد، در عوض یک جایی هم پاداش دارد. بارداری مشکل است. حاملگی و مدیریت خانه، بچه داری، آرایش، شیر دادن مشکل است، چون زن چند تا کار اضافی دارد در عوض قرآن گفته «وَ عَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَ کِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ»(بقره/233) رزق و لباس خانم به خاطر اینکه این مشکلات بر دوشش هست، در عوض بار اقتصادی از دوشش برداشته می‌شود. «أَسْکِنُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ سَکَنْتُمْ»(طلاق/6). یعنی همانجایی که می‌نشینی مسکن خودت با خانمت باید مثل هم باشد.

زن و مرد در عذاب الهی یک جور هستند. قرآن می‌گوید: «لِیُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقینَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْمُشْرِکینَ وَ الْمُشْرِکاتِ وَ یَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحیماً»(احزاب/73)

در نفاق هم یک جور هستند. درتوبه هم یک جور هستند. «وَ یَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ». توبه‌شان یک جور است.

زن و مرد مشورت هم باید بکنند. در غذای بچه در متن قرآن است که حتما باید مشورت کنند. چون می‌فرمایند: زن و شو هر اگر خواستند بچه‌شان را از شیر بگیرند باید با هم مشورت کنند. «فَإِنْ أَرادا فِصالاً عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ فَلا جُناحَ عَلَیْهِما»(بقره/233) اگر خواستند بچه را از شیر جدا کنند. «عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ» باید هر دو راضی باشند و هر دو مشورت کنند. یعنی در مسئله سرپرستی کودک و غذای کودک حتما باید هر دو با هم مشورت کنند.

درمالکیت هر دو یک جور مالک می‌شوند. «لِلرِّجالِ نَصیبٌ مِمَّا اکْتَسَبُوا وَ لِلنِّساءِ نَصیبٌ مِمَّا اکْتَسَبْنَ»(نساء/32) مردها برای هر چه تلاش کنند، مالک آن می‌شوند. «وَ لِلنِّساءِ نَصیبٌ مِمَّا اکْتَسَبْنَ» زن‌ها هم هر چه تلاش کنند مالک آن می‌شوند. زن در مسائل سیاسی می‌تواند دخالت کند. بیعت با رهبر یک مساله سیاسی است. قرآن به پیغمبر می‌گوید: خانم‌هایی که می‌آیند با شما بیعت کنند شما با آن‌ها بیعت کن. «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذا جاءَکَ الْمُؤْمِناتُ یُبایِعْنَکَ عَلى‌‌ أَنْ لا یُشْرِکْنَ بِاللَّهِ شَیْئاً وَ لا یَسْرِقْنَ وَ لا یَزْنینَ وَ لا یَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ وَ لا یَأْتینَ بِبُهْتانٍ یَفْتَرینَهُ بَیْنَ أَیْدیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لا یَعْصینَکَ فی‌‌ مَعْرُوفٍ فَبایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ»(ممتحنه/12) بیعت خانم‌ها اینطور بود که یک لگن آب می‌آوردند، رسول خدا دستش را توی لگن می‌گذاشت. بعد خانم‌ها نوک انگشتان خود را در آب می‌زدند. این بیعت بود. یا روی پارچه در بهشت زن و مرد جفت هستند. «ادْخُلُوا الْجَنَّهَ أَنْتُمْ وَ أَزْواجُکُمْ تُحْبَرُونَ»(زخرف/70)

در جامعه الگو کیست؟ هر دو! یک آیه داریم که از مرد درس بگیرید و یک آیه داریم از زن درس بگیرید. «قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ فی‌‌ إِبْراهیمَ»(ممتحنه/4) به ابراهیم نگاه کنید و از ابراهیم درس بگیرید. «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِلَّذینَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ»(تحریم/11) خدا مثل زد برای یک زن نمونه و آن زن فرعون است. طلا بود، زور بود، کاخ بود، جذب نشد. همه مردها و همه زنها باید از زن فرعون یاد بگیرند. نفوذ ناپذیری را باید از زن فرعون یاد بگیریم. قرآن وقتی ستایش می‌کند می‌گوید: «وَ اذْکُرْ فِی الْکِتابِ إِبْراهیمَ»(مریم/41) تاریخ ابراهیم را بخوان و می‌گوید: «وَ اذْکُرْ فِی الْکِتابِ مَرْیَمَ»(مریم/16) یعنی هردو الگو هستند. قرآن می‌گوید: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‌‌ آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهیمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمینَ»(آل عمران/33). خدا آدم و نوح و ابراهیم را انتخاب کرد و در یک آیه دیگر می‌گوید: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ وَ اصْطَفاکِ عَلى‌‌ نِساءِ الْعالَمینَ»(آل عمران/42) مریم خدا تو را هم انتخاب کرد. اگر خلاف کردند هر دو کیفر می‌شوند «وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَهُ»(مائده/38)

و خلاصه پیغمبر وقتی دعا می‌کند خدا به پیغمبر می‌گوید همانطور که برای مردها دعا می‌کنی برای زن‌ها هم دعا کن «وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِنات»(محمد/19). به همه یک جور دعا کن.

در قیامت صحنه‌هایی که زنان و مردان و با ایمان جلوی راهشان نور هست یعنی در فضای نور زندگی می‌کنند. در بدجنسی، زن ومرد می‌توانند دوش به دوش هم بد جنس باشند. قرآن یک زن و شوهر بد جنس را گفته و آن ابولهب است که دوش به دوش هم بد جنس بودند. اول می‌گوید: «تَبَّتْ یَدا أَبی‌‌ لَهَبٍ وَ تَب‌‌» (مسد/1) آخرش هم می‌گوید «وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَهَ الْحَطَبِ»(مسد/4). زنش هم آتش بیار قصه بود.

پیوند زن و مرد یک جوری است که سعادت هر کدام، پیوند به دیگری خورده است. مثلا می‌گوید «إِنَّ الْخاسِرینَ الَّذینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلیهِمْ یَوْمَ الْقِیامَه»(زمر/15) چه کسی باخت؟ قرآن می‌گوید: کسانی خسارت کردند که خودشان و زن و بچه‌شان با هم عمرشان را تباه کردند. یعنی تباه کردن عمر خانم پای حساب مرد گذاشته می‌شود و بالعکس. و سرنوشت این دو به هم بند است. وقتی پیغمبر می‌خواهد دعا کند (در ماجرای مباهله) می‌گوید: شما زنها وبچه هایتان را بیاورید و ما هم زن‌ها و بچه هایمان را می‌آوریم. که فاطمه زهرا در آنجا نقش داشت.

در مورد نگاه کردن؛ به مردها می‌گوید نگاه به خانم‌ها نکن و به خانم‌ها می‌گوید نگاه به مردها نکن. «قُلْ لِلْمُؤْمِنینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ»(نور/30) برای اینکه محیط سالم باشد زنان ومردان هر دو باید چشمشان را پاک کنند.

به هر حال زن و مرد در بسیاری از آیات شریک هستند. و انقلاب ما مقام زن را ثابت کرد به خصوص در مسائل پرستاری. مسائل پرستاری که نیاز به عاطفه دارد، بیشتر با خانم‌ها باید باشد. در صدر اسلام هم همینطور بود.

یک خانمی بود به نام «رفیده» پیغمبر دید که ایشان در پانسمان تخصص و در پرستاری تخصص دارد. فرمود شما درمسجد یک خیمه بزنید. در جبهه‌ها که کسی مجروح می‌شد پیغمبر می‌فرمود: «اجعلوها فی خیمه رفیده» یعنی این مجروح را ببرید در خیمه خانم رفیده. خود فاطمه زهرا در پرستاری حضرت علی نقش داشت. در مسائل پرستاری نقش زن نقش بسیار مهمی است.

در ایران و در این انقلاب معلوم هست که زن‌ها باید چه کار کنند. در اقتصاد ایران تولید قالی که برای زن هاست. برنج شمال که بسیاری از آن برای زن هاست. چایکاری برای زنها و در روستاها گندم و. . . اقتصاد ایران غیر از مساله نفت، با زن‌ها است. در اقتصاد، در انقلاب، خانواده شهدا در نگه داشتن بچه‌های شهدا نقش دارند. در تاریخ زنها نقش بسیار دارند.

این انقلاب استعدادهایی را شکوفا کرد. در ایلام روز راهپیمایی بمب افتاد خانه یک نفر که 5 نفر از بچه‌هایش شهید شدند. این زن آمد نگاه کرد سوخت و بعد گفت: «الحمدلله» گفتند: چرا «الحمدلله» گفتی؟ گفت: اگر این بمب افتاده بود روی سرمردمی که راهپیمایی می‌کنند 500 نفر شهید می‌شدند. پس خوب شد افتاد خانه من و پنج نفر از بچه‌های من شهید شدند. این انقلاب و اسلام بود که زنها را به اینجا رساند.

خدایا دختران و پسران ما را در دامن اسلام با تقوا و تخصص تربیت بفرما. توطئه‌هایی که علیه دختران و پسران ما می‌شود توطئه‌ها را خنثی و توطئه گران نابود بفرما.