تربیت، اهداف تربیت -1

برادران و خواهران بحث را زمانی و با مناسبتهایی میشنوند که در آستانه عید قربان پنجم ذی الحجه که حاجیها مکه هستند و سالگرد شهادت امام پنجم امام باقر (ع) و مسلم ابن عقیل و سالروز امور تربیتی هستیم. و مدت برنامه 25 تا 30 دقیقه و ما میخواهیم همه اینها را لحاظ کنیم.

اهداف تربیت:

هستی برای تربیت، اهمیت این است که یک اصلاح رابطه انسان است، انسان با خدا چگونه رابطه داشته باشد و برخورد کند و با خلق چگونه و با خودش و با مردم چگونه. پس تربیت یعنی تنظیم و اصلاح رابطه،

دسته بندی:

رابطه انسان: با خداوند، با خود، با مردم، با تاریخ و با طبیعت. مثلاً اگر میگوییم تربیت بدنی یعنی رابطه انسان با خود، حفظ چشم و تن و بدن و اگر برای نماز رابطه انسان با خداست، اگر با پدر و مادر، همسایه، شاگرد، معلم، شریک، رابطه با خلق است و اگر با تاریخ و اساتید و مربیان و علما و مراجع و پیشینیان و پیش کسوتان. امور تربیتی انسانها هستند، عبادت هم امور تربیتی است.

دو نمونه:

نماز: چون برداران و خواهران امور تربیتی بیشترین مسئولیت را درباره نماز دارند. حج: به دلیل اینکه الآن که بحث را گوش میدهند فقط 80، 90 هزار حاجی از ایران مکه هستند و صدها هزار نفر از دنیا.

سال گذشته امور تربیتی خدمت مقام معظم رهبری رسیدند و ایشان جملهای فرموده بودند که من بعد آن را شنیدم که: نماز از امور تربیتی است.

قرآن می‌فرماید «إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهى‌ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ»(عنکبوت/45) نماز سیمای تربیت از جهات:

الف: تربیت بدنی

ب: تربیت فکری

ج: تربیت اجتماعی

د: تربیت سیاسی

ﻫ: تربیت اخلاقی

و: تربیت اقتصادی

ز: تربیت خانوادگی،

ح: تربیت عرفانی

ط: تربیت علمی

در همه اینها نماز نمایان است.

تربیت جسمی و بدنی: حرکات رکوع و سجود و قدمهایی که میفرماید: هر قدمی برای نماز برداری. نمی فرماید: هر کلمهای که برای تحصیل، بلکه هر قدمی که برای تحصیل. نه هر نگاهی که به عمد کردی بلگه هر گامی که برای صله رحم برداشتی ثواب دارد. اجر بر قدم زدن است و این نکته دارد. و مسائل مسواک و زینت و پاکی عنایت بر آنها ست. زمانی که میشنویم:

حدیث داریم پیامبر (ص) مرغ را از کوچه نمیگرفت مرغ را میگرفت خود دانه میداد یعنی تغذیه مهم و حساس است. حدیث داریم آن حضرت(ص) لباسهایش را تابستان در دیگ میجوشانید.

تربیت فکری:

حضور قلب و تمرکز فکری و دوری از هر چیز که ممکن است حواس انسان را پرت کند مثل حدیث: جلو درب باز نماز نخوانید مکروه است و جلو عکس و داخل رودخانه و با شکم پر و در همهمه و شلوغی، و تمام چیزهایی که تمرکز فکر را از بین میبرد و این یک اصل است. اگر بچهها(محصلین دانش آموز) در آموزش و پرورش تمرکز فکری داشته باشند چند میلیارد صرفه جویی میشود. بلکه آنها همیشه از جانب اختلاف پدر و مادر و همسایه و مشکلات اخلاقی و اجتماعی دغدغه دارند. اضطراب دارند.

تربیت اجتماعی:

حضور و غیاب اتوماتیک، تعاون، وحدت، اعتماد به همدیگر، همینکه سر نماز نمیدانیم رکعت چندم هستیم یکی میگوید: سمع الله همه میگویند. شک همراه با دیگران برطرف میشود و مردمی بودن، صفی نداریم به نام بنز و پژو و ژیان همه با هم «سمع الله» و «بحول الله» فقیر و غنی، کوتاه و بلند، شهری و روستایی، شرقی و غربی، سفید و سیاه همه، ترک و لر، عرب عجم همه با هم و خیلی مسئله مهم است.

امور سیاسی:

انتخابات: هر آقایی را قبول داری با او نماز بخوان، و اگر قبول نداری نماز باطل است. ولی زمانی که او را انتخاب کردی زمانی که او حرف میزند تو نباید چیزی بگویی. انتخاب با شما بعد از آن ساکت قبل از او نباید خم شد و رکوع و سجود پیش و پس نیفتد.

حدیث داریم امام رضا (ع) میفرماید: امام جمعه هر واقعهای در هر گوشه زمین واقع شد به مردم خبر دهد. امام جمعه هم باید یک گروهی داشته باشد که حق و باطل این اخبار را از هم جدا کنند که مردم به حال نماز و با وضو روی به قبله نشستهاند از حرفها دغدغه نداشته باشند، نه این که خط سیاسی، عقده و کینه و تحریک و کانال و اطلاعات دروغ. افراد امین و عاقل پشت پرده داشته باشد.

مسائل اخلاقی: «إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهى‌ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ» انسان لباس سفید بپوشد روی آلودگی و خاک نمینشیند، و انسان مسجدی مجرم نمیشود. و ماه رمضان که توجه مردم به نماز و مسجد بیشتر است از زمان شاه اینچنین بودکه آمار فساد کم میشود.

معیارهای امام جماعت: با تقواتر، باسوادتر، پیرمردتر، شیر، شجاعت ملاکها اخلاقی است. حوادثی که جیغ انسان را در میآورد با نماز حل میشود:

قرآن: «وَ اسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاه» (بقره/45) پناه ببرید به نماز

مسائل علمی:

می‌فرماید از چیزهایی که در مسجد باید باشد: «عِلْماً مُسْتَطْرَفا» (من‌لایحضره‌الفقیه، ج1،ص 237) در مسجد باید علم تازه یاد بگیرید یعنی باید هر روز امام جماعت حرف نو بزند و اگر حرفهای 50 سال قبل را میزند مسجد ناقص است. باید مطالعه به روز باشد گرچه لازم نیست همه حرفها نو باشد، داخل حرفها حرف نو باشد روزی یک کلمه سالی 365 قدم جلو میرود.

مسائل اقتصادی: اصلی در نماز جاسازی شده که خوب است در دانشگاه به این اصول توجه شود در امور اقتصادی

اصل وقت، و محیط کار، و دستجمعی، آهنگی و ریتم و شریک همخوان(دوست داشتن مدیر عالم، و صد و پنجاه اصل است که در تولید اثر دارد و در نماز جاسازی شده، مثلا-(دقت- اگر در وضو به اندازه سر سوزن شسته نشود وضو باطل است، حمد سوره باید کلمات از مخرج گفته شود، اگر «صل» با صاد: درود و اگر «سل» با سین: یعنی کشته باد. مثال: کلید را از یک طرف بچرخانی باز و از یک طرف بسته میشود. و زبان هم مثل کلید است. و کار دستجمعی تولید را بالا میبرد مثل نماز جماعت و اضافه کار نماز نافله: شب کاری: نماز شب دوست داشتن مدیر عامل: دوست داشتن امام جماعت.

مسائل خانوادگی: مسجد می‌روی زینت ببرید: «خُذُوا زینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِد» (اعراف/31) زینت چیست؟ «الْمالُ وَ الْبَنُونَ زینَه» (کهف/46) مال و فرزند زینت است.

یعنی مسجد میروی بچه را ببر پول هم، و مسائل عرفانی که اصل نماز برای عرفان است «أَقِمِ الصَّلاهَ لِذِکْری» (طه/14) «أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» (رعد/28) «ارْجِعی‌ إِلى‌ رَبِّک» (فجر/28) نماز بخوان تا با من گره بخوری، مطمئن میشوی، بعد به نزد من میآیی.

آیت الله العظمی حائری سالی سه منبر میرفت و از ایشان شنیدم که میفرمود: نماز سه پله دارد. 1- «أَقِمِ الصَّلاهَ لِذِکْری» 2- «أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» 3- «ارْجِعی‌ إِلى‌ رَبِّک» عرفان است پس این است آنکه مقام معظم رهبری میفرماید نماز امور تربیتی است.

حج و امور تربیتی:

بی توجهی به حج کردم، ما که در جریان نیستیم انشاالله آنهایی که هستند و به همه آنها که نیستند دعا میکنند کمی در این رابطه چون 90 هزار حاجی داریم از 90 هزار خانواده.

– سیما و نقش حج در تربیت:

تربیت جسمی: مثلاً «أَنْ یَقْضُوا تَفَثَهُم»(کافی، ج1،ص392) یعنی آلودگی را برطرف کنید: «تفث» آلودگی «تَصِحُّوا وَ حُجُّوا» (بحارالأنوار،ج73،ص221) حج کنید تا سلام بمانید.

– رابطه اجتماعی، همه مسلمانهای جهان

– شناخت و حل مشکلات

حج و سیاست و برائت: حج مایه عزت اسلام است. «لَا رَفَثَ وَ لَا فُسُوقَ وَ لَا جِدَالَ فِی الْحَجِّ»(کافی، ج4،ص337) مسائل اخلاقی: حاجیها به هنگام اعمال 24 کار نباید بکنند همین کنترل در مقابل آزادیهای قبلی مثل شکار و نگاه در آئینه و عطر زدن.

نظم: شب عید قربان باید در بیابان عرفه باشی که یک دقیقه زودتر یک شتر جریمه دارد، چنان حالگیری میکند مثل یک دقیقه قبل از افطار، افطار کردن روزه باطل است.

یک دقیقه قبل از غروب از عرفات بیرون برود یک شتر، برای انسانهایی که کارها را با نیم ساعت کم و زیاد انجام می‌داده.

مسائل علمی: «تَمَامُ الْحَجِّ لِقَاءُ الْإِمَامِ» (وسائل‌الشیعه،ج14،ص324) دلیل واجب شدن حج به دور کعبه بگردند ما را ببینند مسائل را یاد گرفته به دیگران هم یاد بدهند.

– مسائل اقتصادی: از کشتی و هواپیما و قصاب و نانوا و افرادی از کشورهای مختلف در آنجا کار میکنند، و کسانی که گوسفند تربیت کرده و روز عید قربان میفروشد.

– مسائل تاریخی:

فردوگاه جبرئیل، قربگاه اسماعیل، عبادتگاه ابراهیم، و شکنجه گاه بلال، و زادگاه علی و هیجان هاجر و رمی شیطان، معرفت و عرفان، و اشکهای امام حسین (ع) و جای پای 900 پیامبر و آب زمزم. شب عید قربان حاجیها در بیان بدون ساختمان در خیمه زار زار گریه و دعای عرفه و روز عید قربان با چاقو میرود خون بریزد. دیروز مفاتیح، فردا چاقو.

جمع شدن آن خیلی قشنگ است تربیت مهم است و ارزش هر چیزی به کاری است که روی آن انجام میشود. مثلاً پارچه، علف تبدیل به پشم، و آن رشته و رنگ و پارچه و دو دختر و چوب هم و روی خاک میشود خشت بعد آجر بعد سفال و سرامیک. و امور تربیتی و پدر و مادر و آموزش و پرورش و دانشگاه و حوزه روی مخها، اگر روی ارزش را بالا میبرد، کار کردن روی انسان چی؟ و انسان منهای تربیت موجود خطرناک است، از موش دزدتر و از مار گزندهتر. انسان بی تربیت از این طرف و آن طرف دنیا همدیگر را میگزد ولی مار در کنارش، مثل غیبت کردن از 200 فرسخی، از گرگ درندهتر و تمام گرگها در دادگستری 10 تا پرونده ندارند و آدمی با 3 کیلو پرونده. انسان حتی اگر باسواد باشد ولی منهای تربیت خطرناک است. ما یک جملهای گفتیم ولی روزنامهها چیز دیگری نوشتند، احتیاطاً هر چه روزنامهها مینویسند اینطرف و آن طرف را بخوانید. و روزنامهها هم باید با دقت بنویسد و یک جمله را با حذف اینطرف و آن طرف مینویسند حرفها که تمثله شود معنای دیگری میدهد. مثال: چشم را درآورده در بشقاب بگذاری نمیبیند، ولی اگر بند به رگها و مویرگها باشد میبیند حوزه و دانشگاه و علم به تنهایی بشر را نجات نمیدهند، و چه کسی است که این را قبول نداشته باشد؟ الآن جنایاتی که میشود به دست باسوادها یا بی سوادهاست، بی سواد کاری نمیتواند بکند. من درنهضت سواد آموزی رئیس بی سوادها هستم، مشتریهای من کاری نمیتوانند بکنند ممکن است گیوه دوز است کوکها را که باید ریز بزند، درشت میدوزد و این آخرین درجه دزدی او چهار کوک است و بقال دزدیاش در چهار پرتقال ولی دانشجو و دانشگاه اگر بخواهد که اینگونه دزدی نمیکند. انبیاء آمدهاند برای تربیت، که کار لطیفی است، و با لیسانس و فوق لیسانس مشکل حل نمیشود و با چهار مقاله و کنفرانس، تربیت دائمی است نه لحظهای، علم با یادگیری کارش تمام است ولی تربیت باید آنقدر تکرار و تلقین شود تا ملکه شود.

شما کارتان از آموزش مهمتر است در آموزش کافی است تنها او بفهمد ولی در تربیت باید باور کند علم انسان را داغ و تربیت انسان را باید بپزد، و مثال: فرق است بین پخته و داغ، هر داغی سرد ولی هیچ پختهای خام نمیشود. متأسفانه خیلی کارها از هم گسسته شده وای کاش همه به هم جوش میخورد و همدیگر را تکمیل میکرد. امور تربیتی میگوید: سیگار نکشید ولی بچه به خانه میرود میبیند پدر سیگار میکشد و تلویزیون میگوید: هرگز نکن فراموش لامپ اضافی خاموش: میبیند لامپهای خیابان روشن است. طلبهای میگفت: که امام زمان عرفه و عید قربان منی، کی گفت: شما از این حرفها نزنید چون اگر امام زمان (ع) پایش را از ایران بیرون بگذارد همه چیز بهم میریزد. جای امام زمان (ع) همین جاست. البته شوخی میکرد میگفت: از اینجا تکان نمیخورد. اگر من میخواهم بچه را تربیت کنم کلمهای که آقا در تلویزیون میگوید او را بی حیا میکند و نباید گفته شود یا در تلویزیون سفارش میکند در سینما بی تربیتی است، سینما، تلویزیون، مسجد، ارشاد و آموزش و پرورش و همه سفارش کنند.

اگر بحث بهداشت است در مسجد هم باید باشد، و البته حالا خیلی خوب شده، قدیم ظرفهایی میگذاشتند که میگفتیم بادیه همه استکانها که استفاده شده در همین ظرف و کاسه آب میوشد مثل ارده شیره، و اینکارها از بعضیها خیلی ضد بهداشت بود. روز عاشورا برای ناهار دادن با جورابی که بو میدهد روی سفره راه میرفت و نان را به جای پا از آن مصرف میکردند. باید مسجد و مدرسه و خیابان و پارک و سینما و آموزش و پرورش باید هماهنگ باشند والا همدیگر را خنثی میکنند. و مشکلات بوجود میآید.

بهترین کتاب تربیتی قرآن است که من به همه خواهران و برادران سفارش میکنم، که اشتباه نشود بین سرگرمی و تربیت. سرگرمی بد نیست ولی اشکال ندارد با تربیت هماهنگ باشد. قصههایی بگوییم که ضمن سرگرمی تربیت هم باشد و اگر کامپیوتر و اردوست، میتوانیم برنامه ریزی کنیم، که چند منظوره باشد نه برای هر کدام بودجه جداگانه. گفتند در امور تربیتی بودجهای برای تواشیح، گفتم خوب است ولی عربی نه که نمیفهمیم فارسی باشد. خرج و حفظ بعد هم اگر معلوم نباشد، البته خودشان هم معلوم نیست میفهمند یا نه مثل اذان که از الله اکبر تا آخرش مفهوم است. ناقوس، صدا است ولی هیچ معنی و مفهومی ندارد. من برای تربیت حرف دارم.

جلسهای دیگر شهادت امام باقر (ع) حوزهای را تشکیل داد، چون تا زمان امام سجاد (ع) سکوت بود. که کاری نمیشود کرد ولی باز حضرت برده میخرید و در خانه با آنها کار میکرد. ولی حوزهای که امام باقر (ع) درست کرد در زمان امام صادق (ع) رشد کرد که: قرآن می‌فرماید که امت اسلامی «کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى» (فتح/29) زرعی است که جوانه زده و بعد محکم و قوی شده و رو به خود بایستد آنچه ما داریم از امام صادق (ع) و آنچه آن حضرت از حوزه علمیه امام باقر(ع). سلام و صلوات خدا بر ائمه ما و بر مسلم بن عقیل که شهادتش همین ایام است و بر همه آنها که به گردن ما حق دارند.

در کربلا 72 نفر شهید که 27 نفر از بنی هاشم بود و از این 27 تا 8 تا از فامیل عقیل، مسلم بن عقیل خیلی مهم است زمانی که میخواهد شهید شود. وصیت کرد به عمر سعد که فامیلش بود. که اگر من شهید شدم زره و شمشیرم را بفروش و بدهی مرا بپرداز و نمیخواهم بگویند یار امام حسین (ع) به مردم بدهکار بود و این خود درس تربیت است.