بهار

روزه‌ها، عبادتها، تلاشها، زحمت‌ها قبول باشد.

در آستانه بهار بحث ما درباره‌ی بهار خواهد بود. ما چند نکته را می‌خواستیم بگوییم. یکی راجع به ایران یکی راجع به بهار و یکی هم راجع به نوروز بود. چون مردم خیلی مسافرت می‌روند اما متاسفانه بسیاری از سفرها سفرهای غافلانه است. «وَکَأَیِّنْ مِنْ آیَهٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ یَمُرُّونَ عَلَیْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ»(یوسف/105) یعنی چه بسا نشانه‌هایی که در آسمانها و زمین است که بشر از کنار آنها عبور می‌کند ولی از آنها غافل است. در قرآن شش مرتبه کلمه «سیروا» داریم. یعنی بگردید. اما برای دریافت حکمت بگردید. معنایش این نیست که تفریح نکنیم. اسلام می‌خواهد هیچ کس شیرجه الکی نرود. می‌گوید: شیرجه برو ولی قصد غسل جمعه هم بکن. نظر اسلام این است که حرامش نکن.

«لَا تَنسَ نَصِیبَکَ مِنْ الدُّنْیَا وَأَحْسِنْ کَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْکَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِی الْأَرْضِ»(قصص/77) به قارون می‌فرماید: یادت نرود از دنیا استفاده بهینه بکنی. یکی از خصلت‌های حضرت امام این بود که به جای بفرما می‌گفت: بسم الله! این همان بفرما است ولی یک «الله» در آن هست. با سوت می‌شود طرف را تشویق کرد. با تکبیر هم می‌شود تشویق کرد. منتهی اینها هر دو صوتی هستند و ایجاد موج در فضا می‌کنند. یکی موجی است که ذخیره قیامت می‌شود و یکی موجی است که ذخیره قیامت نمی‌شود.

سفر آدابی دارد. اول اینکه نمازهایتان را اول وقت بخوانید. خود نماز رفع بلا می‌کند. اتصال به مبدأ غیبی است. نماز مسافر را بلد باشیم. کلمه «یمرون» به معنی مرور کردن است. انسان هزار و چهارصد سال پیش نمی‌توانست که بر آسمانها و زمین مرور کند. لذا علمای قدیم «یمرون» را «ینظرون» معنا می‌کردند و می‌گفتند: در آسمانها و زمین نشانه است که بشر «ینظروا» یعنی نظر می‌کند. ولی الآن با این امکاناتی که هست «یمروا» معنای خودش را دارد.

«فَلْیَنْظُرْ الْإِنسَانُ إِلَى طَعَامِهِ»(عبس/24) به غذایی که می‌خوری نگاه کن. این غذایی که شما می‌خوری دیگران دارند؟ بچه‌های شما لباس شیک دارند. بچه‌های همسایه دارند؟ حلال است یا حرام است؟ چه دستهایی در کار رفته است تا این غذا درست شده است؟ نیرویی که از این غذا می‌گیری در چه مسیری استفاده می‌کنی؟

حدیث داریم سر سفره هر چه طول بدهی جز عمر حساب نمی‌شود. ما خیلی بد زندگی می‌کنیم. ساندویچ را ایستاده می‌خوریم بعد آب میوه می‌خوریم. چون نیاز به جویدن ندارد و حال آنکه حدیث داریم دانه‌های انار را هم بخورید. هسته انار است که مثل سنگ پا به دیواره معده کشیده می‌شود. حدیث داریم که معده را جلا می‌دهد. ما برای اینکه به زحمت نیفتیم نارنگی و موز می‌خوریم. وقتی غذا می‌خورید حدیث داریم که مثل برده غذا بخورید تواضع کنید.

«أَفَلَا یَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ کَیْفَ خُلِقَتْ»(غاشیه/17) به خلقت شتر نگاه کن. یک نگاه عالمانه کرد. قانون جاذبه زمین را کشف کرد. نگاه‌ها باید عالمانه باشد. پشت این نگاه باید عبرت باشد. گاهی نگاه سطحی است. یک خانمی یک ساعت با دستمال ساعت را پاک می‌کند. وقتی می‌گوییم: ساعت چند است؟ نمی‌داند یک ربع به آن نگاه می‌کند. آن نگاه‌ها عالمانه نبود. به ما گفته‌اند: وقتی قرآن می‌خوانید تدبر کنید. وقتی دنیا روی طبیعت عمیق شد توانست این همه اختراع و اکتشاف داشته باشد. قدیم می‌گفتند: نفت همین است که در چراغ است. اما بعد که عمیق شدیم از طریق علم پتروشیمی بیش از هزار مواد از نفت استخراج شد. خلاصه می‌خواهم بگویم که طبیعت را ساده نگیرید.

امام علی(ع) ملخ را می‌گیرد و به آن نگاه می‌کند. می‌گوید: ‌ای ملخ ده تا حیوان در خلقت تو وجود دارد. سر تو مثل اسب است. پای تو مثل فلان حیوان است. یعنی نگاهی که امام به ملخ می‌کند ما هنوز این نگاه را نکرده‌ایم.

مرد حکیمی شتر ندیده بود. گفتند: حیوانی است که می‌خوابد و بالای صد کیلو بار روی کمر آن می‌گذارند و بلند می‌شود. گفت: پس باید گردنش دراز باشد. گفتند: چطور؟ گفت: شما گفتید: خوابیده بار بلند می‌کند. حیوانی که خوابیده بار را بلند کند نیاز به اهرم دارد. اهرم باید کج باشد و دراز باشد که مثل اهرم عمل کند. ما گوسفند را ذبح و شتر را نحر می‌کنیم. نحر یعنی یک چیز تیزی را در گلویش می‌زنیم. حالا چرا گردن شتر را مثل گوسفند نمی‌برند؟ چون قلب و گردن شتر فاصله دارد. اما گودی ته گردن به قلب او نزدیک است. گردن شتر مثل تنه درخت است. اگر خواسته باشیم ببریم هم پدر قصاب در می‌آید و هم شتر اذیت می‌شود. اسلام برای کوچکترین مسائل فرمول دارد. حالا چه کشف بشود و چه کشف نشود؟ کف پای شتر پهن است. چون در شن راه می‌رود اگر سُم داشته باشد، نمی‌تواند راه برود. چون تیغ می‌خورد آب دهان او حالت اسیدی دارد. دستگاه گوارش شتر با همه فرق می‌کند.

«وَإِلَى السَّمَاءِ کَیْفَ رُفِعَتْ»(غاشیه/18) از زیبایی‌های قرآن این است که همه چیز را کنار هم می‌چسپاند. یعنی شتر را به آسمان می‌چسپاند. این عکس‌هایی که از آسمان گرفته‌اند تمام اینها زینت آسمان اول است. آسمان دوم هنوز دیده نشده است. از آسمان فیلم گرفته بودند. چیزهایی در فیلم دوم بود که در فیلم اول نبوده است. تحلیل آن این است از زمانی که خدا این ستاره را آفریده است تا تاریخ فیلم اول نور به دستگاه فیلم نرسیده بوده است. وقتی فیلم دوم را گرفته‌ایم تازه نور آن رسیده است. یعنی به قدری این هستی گسترش دارد که با سرعت نور که در چند ثانیه به زمین می‌رسد از زمان آفرینش این ستاره تا زمان فیلم برداری نور آن به دستگاه فیلم نرسیده است.

حالا آدم می‌فهمد که امام علی(ع) می‌فرماید: زمین نزد آسمان اول مثل یک حلقه است. نزدیک بیابان آسمان اول نسبت به آسمان دوم مثل یک حلقه است. در یک بیابان آسمان دوم نزد آسمان سوم مثل یک حلقه است. آسمان سوم نزد آسمان چهارم یک حلقه است. در یک بیابان یک حلقه یک چند هزارم می‌شود. ساده نگیریم. به آسمانها و زمین نگاه کنیم.

بر لب جوی نشین و گذر عمر ببین! دقت کنید. «الْمُؤْمِنُ مِرْآهُ الْمُؤْمِنِ» (بحارالانوار/ج71/ص268) مومن آینه مومن است. یعنی آینه زشتی را می‌گوید. خوبی هم می‌گوید. شما زشتی مردم را می‌گویی. خوبی‌های آنها را هم بگو. آینه بی سر و صدا می‌گوید. تو هم اگر خواستی انتقاد کنی بی سر و صدا بگو. آینه مراعات پست و مقام را نمی‌کند، تو هم حرفت را بزن. آینه بزرگ نمی‌کند. مثل ذره بین نیست. تو هم عیب مردم را بزرگ نکن. آینه را اگر بزنی و بشکنی خورده‌های آن هم می‌گوید که اینجا سیاه است. مؤمن هم اگر شکنجه‌اش بکنی دست از حرفش برنمی دارد. آینه وقتی عیب را می‌گوید که خودش گرد زده نباشد. تو خودت وقتی حرف بزن که این عیب را نداشته باشی. بیست و شش تا نکته در این حدیث است. به چیزها ساده نگاه نکنید.

دارید به مسافرت می‌روید. به زمین نگاه کنید. چقدر زمین خوب است. زمین سخاوت دارد. یک دانه را می‌گیرد یک خوشه می‌دهد. زمین خیلی هم کتمان می‌کند. هرچه آب آشغال است در خودش کتمان می‌کند. مرده‌ها و آلودگی‌ها همه را در خودش پنهان می‌کند. آنچه جلوه می‌دهد به گل و سبزی می‌دهد. یعنی زباله می‌گیرد و زلال می‌دهد. تواضع می‌کند. رنگ آن، شکل آن، سنگ‌های آن! من در یک موزه‌ای در اتریش هجده هزار سنگ را شمردم. بعد می‌گفتند: بیش از اینهاست. دهها هزار رنگ داشتند. ساده نگاه نکنید. یک مقداری با عمق به طبیعت نگاه کنید. «وَإِلَى الْأَرْضِ کَیْفَ سُطِحَتْ»(غاشیه/20) رنگ زمین نجیب است. هر رنگی بود چشم را اذیت می‌کرد. نقش کوه‌ها خیلی مهم است. داروهای گیاهی از کوه هاست. جلوگیری از بادهای تند از کوه هاست. زلزله و گداختگی زمین که دائماً می‌خواهد زمین را متزلزل کند کوه‌ها آنرا نگه داشته‌اند. بیش از آن مقداری که از کوه بیرون است بیشتر از آن در زمین است. مثل میخ که یکی دو میلی متر آن بیرون است و بیشتر آن درون است. در عمق زمین این کوه‌ها مثل شبکه به هم وصل است. «وَإِلَى الْجِبَالِ کَیْفَ نُصِبَتْ»(غاشیه/19) از طبیعت درس توحید بگیریم. «یَا أَیُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ الَّذِی خَلَقَکُمْ وَالَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»(بقره/21) بنده خدا باشید. برای اینکه ما خدا را بشناسیم سه منبع هست. آفرینش خودتان «الَّذِی خَلَقَکُمْ» تاریخ گذشتگان «وَالَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ» خداوند در تاریخ چه کرده است؟ بینی چه عزیزهایی را به خاک مالیده است؟ چه ذلیل‌هایی را بلند کرده است؟ بعد می‌گوید: «الَّذِی جَعَلَ لَکُمْ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءًَ»(بقره/22) بعد می‌گوید: در آسمان و زمین و طبیعت! بعد هم می‌گوید: «وَإِنْ کُنتُمْ فِی رَیْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا»(بقره/23) بعد می‌گوید: وحی! می‌گوید: تو باید بنده خدا باشی. اول فکر در آفرینش، دوم فکر در تاریخ، سوم فکر در طبیعت، چهارم دقت در آیات قرآن، اینها منابع شناخت است.

حدیث داریم بهار را که می‌بینید بهار پیش شما زنده بشود. چطور باران آمد و زمین مرده دوباره زنده شد. بعد می‌گوید: «وَاللَّهُ الَّذِی أَرْسَلَ الرِّیَاحَ فَتُثِیرُ سَحَابًا فَسُقْنَاهُ إِلَى بَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَحْیَیْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا کَذَلِکَ النُّشُورُ»(فاطر/9) ما باد فرستادیم. بادها ابرها را حرکت داد. ابرها بالا رفتند. بالای زمین مرده باران بارید. زمین مرده را با آب باران زنده کردیم. بعد می‌گوید: «کَذَلِکَ النُّشُورُ» قیامت هم همینطور است. از بهار اگر شبهه راجع به معاد دارید حل کنید. راجع به معاد حرف حساب شما چیست؟ ما اگر مردیم چطور دوباره زنده می‌شویم؟ نگاه کن هر درخت و هر شاخه و هر برگی را می‌بینی که زنده می‌شود و دوباره و می‌میرد. «وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَیْنَا فِیهَا رَوَاسِیَ وَأَنْبَتْنَا فِیهَا مِنْ کُلِّ شَیْءٍ مَوْزُونٍ»(حجر/19) زمین را گسترش دادیم. کوه را روی آن قرار دادیم. هر گیاهی را جفت قرار دادیم. نر و مادگی فقط برای خرما نیست. هر گیاهی نر و ماده دارد. بعد می‌گوید: «تَبْصِرَهً وَذِکْرَى لِکُلِّ عَبْدٍ مُنِیبٍ»(ق/8) بصیرت داری یا سکوت می‌کنی و می‌گذری؟ البته کسی که می‌خواهد انابه کند. کسی که می‌خواهد درس بگیرد با دقت نگاه می‌کند.

یک نفر از من پرسید: چطور دانشمندانی خدا را قبول ندارند با اینکه کار اینها تحقیق در طبیعت است؟ گفتم: آدم به شرطی خدا را قبول دارد که بخواهد از طبیعت درس خداشناسی بگیرد. مثلاً کسی که آینه فروش است می‌بینی که یقه‌اش را نبسته است. هزار بار در آینه نگاه می‌کند اما شب که به خانه می‌رود، می‌بینی که یقه‌اش را درست نکرده است. اما شما تا می‌روی و می‌گذری یک نگاه می‌کنی و فوراً یقه‌ات را صاف می‌کنی. چرا شما با یک نگاه یقه‌ات را صاف کردی و آن آینه فروش صبح تا شام نگاه کرد و یقه‌اش را صاف نکرد؟ چون او از نگاه نمی‌خواست صاف کند. شما از نگاه می‌خواستی صاف کنی.

ایرانی اگر بخواهد دست به ابتکار بزند، ابتکار دارد. ایرانی‌هایی که مبتکر نیستند نخواسته‌اند که مبتکر باشند. ممکن است یک کسی در یک رشته مبتکر نباشد، اما در یک رشته‌ی دیگر می‌تواند مبتکر باشد. اینهایی که مبتکر هستند خیلی هم نابغه نیستند. این داروین خیلی هم نابغه نیست. در دو تا دانشکده رفوزه شد. در پزشکی و کشیشی هم رفوزه شد. مایوس شد و دنبال رشته علوم طبیعی رفت و موفق شد. حالا کار نداریم که نظریاتش چقدر درست است؟ بنده که الآن پانزده سال است در تلویزیون بلبل زبانی می‌کنم در یک روستا رفتم. مردم آنجا من را بیرون کردند. یعنی به امام جمعه آن شهر نامه نوشتند که ما ایشان را نمی‌خواهیم. چون گفتند: روضه حضرت عباس بخوان من هم بلد نبودم که بخوانم. هرچه گفتند: من کتاب برمی داشتم و حدیث می‌خواندم. حدیث داریم بازاری‌ها اگر در دو رشته شکست خوردید، نگویید: شانس ما بد است. شغلت را عوض کن. خوب می‌شود. ورشکست کسی است که سرنخ استعداد خودش را کشف نکرده باشد.

امام علی(ع) یک روز دید هدیه‌ای برای او آورده‌اند. فرمود: این چیست؟ گفتند: امروز عید نوروز است و ایرانی‌ها یک عید ملی دارند. امام یک لبخندی زد و فرمود: ‌ای کاش هر روز عید نوروز بود. عید نوروز عید طبیعت است. عید ملی است. کارهایی که می‌شود کارهای خوبی است. صله رحم خیلی خوب است. اما حیف که درخت‌ها بشکافند اما انسانها نشکافند. حیف که شب عید لباسهای بچه‌های ما نو باشد و بچه‌هایی از خانواده‌هایی باشند که لباس نداشته باشند. سعی کنید شادیها را تقسیم کنیم.

اسلام به عنوان یک قطب مطرح است. ما تنها کشوری هستیم که آمریکا را خوار کردیم. افتخار می‌کنیم که ایرانی هستیم و افتخار می‌کنیم که مسلمان هستیم. حیف که سه تا عیب داریم. یکی اینکه حال درس خواندن نداریم. حال تحقیق نداریم. ساندویچ فروشی از کتابفروشی زیادتر است. یکی هم اینکه حال کار کردن نداریم. حال عبادت هم نداریم. این مثلث از ما خراب است. اگر این سه مشکل حل بشود ما تمام امتیازات کره زمین را از همه نظر داریم.