ساير بخش ها کتابخانه جدید پرسش و پاسخ مسابقات کتابخانه درس هايي از قرآن تفسير نور
کتابخانه
تفسیر جزء 30 » سوره قدر
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
به نام خداوند بخشنده مهربان‌
 «1» إِنَّآ أَنزَلْنَاهُ فِى لَیْلَةِ الْقَدْرِ
 همانا ما قرآن را در شب قدر نازل كردیم.


 نكته‌ها:
 خداوند، امور عالم را از طریق فرشتگان و با واسطه آنان به انجام مى‌رساند. لذا در بسیارى از آیات قرآن، فعل‌ها و ضمیرهاى مربوط به خداوند به صورت جمع آمده است. چنانكه در آغاز این سوره مى‌فرماید: «انّا انزلناه» ما قرآن را نازل كردیم.
 بر اساس نظر مفسّران،(154) قرآن دو بار نازل شده است. یكبار به صورت یكپارچه در شب قدر كه این سوره به آن اشاره دارد و بار دیگر به صورت تدریجى در مدت بیست و سه سال دوره رسالت پیامبر. تعبیرات قرآن نیز درباره نزول این كتاب آسمانى دو گونه است. برخى با واژه «انزلنا» از ریشه انزال به معناى نزول دفعى آمده و برخى دیگر با واژه «نزّلنا» از ریشه تنزیل به معناى نزول تدریجى آمده است.
 از انضمام آیه «انّا انزلناه فى لیلة القدر» با آیه «شهر رمضان الّذى انزل فیه القرآن»(155) معلوم مى‌شود كه شب قدر در ماه رمضان است، امّا اینكه كدام یك از شب‌هاى ماه رمضان است، در قرآن چیزى بر آن دلالت ندارد و در روایات نیز به صورت مردّد میان یكى از سه شب آمده است. چنانكه از امام صادق‌علیه السلام در مورد شب قدر پرسیدند: آن حضرت فرمود: در شب نوزدهم، بیست و یكم و بیست و سوم رمضان جستجویش كن.(156) البته معروف میان اهل سنّت آن است كه شب بیست و هفتم رمضان، شب قدر است.

 پیام‌ها:
 1- شب قدر، شب شكرگزارى و تشكر از خداوند است. زیرا مهم‌ترین نعمت خداوند بر بشر، یعنى قرآن نازل شده است. «انّا انزلناه فى لیلة القدر»
 2- ظرف و مظروف باید متناسب باشند. بهترین كتاب در بهترین شب بر بهترین انسان‌ها نازل مى‌شود. «انّا انزلناه فى لیلة القدر»
 
«2» وَ مَآ أَدْرَاكَ مَا لَیْلَةُ الْقَدْرِ «3» لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِّن أَلْفِ شَهْرٍ
 و تو چه دانى كه شب قدر چیست؟ شب قدر از هزار ماه بهتر است.


 نكته‌ها:
 كلمه «قدر» در قرآن، در چند معنا به كار رفته است:
 الف) مقام و منزلت. چنانكه مى‌فرماید: «و ما قدروا اللّه حقّ قدره»(157) آن گونه كه باید، مقام و منزلت الهى را نشناختند.
 ب) تقدیر و سرنوشت. چنانكه مى‌فرماید: «جئت على قدر یا موسى»(158) اى موسى تو بنا بر تقدیر (الهى به این مكان مقدّس) آمده‌اى.
 ج) تنگى و سختى. چنانكه مى‌فرماید: «و من قدر علیه رزقه...»(159) كسى كه رزق و روزى بر او تنگ و سخت شود...
 دو معناى اول در مورد «لیلة القدر» مناسب است، زیرا شب قدر، هم شب با منزلتى است و هم شب تقدیر و سرنوشت است.
 هستى، حساب و كتاب و قدر و اندازه دارد. «و اِن مِن شى‌ء الاّ عندنا خزائنه و ما ننزّله الاّ بقدر معلوم»(160) هیچ چیز نیست مگر آنكه خزانه آن نزد ماست و جز به مقدار تعیین شده فرونمى‌فرستیم. حتّى مقدار نزول باران از آسمان حساب شده است. «و انزلنا من السماء ماء بقدر»(161) نه تنها باران، بلكه هر چیز نزد او اندازه دارد. «و كلّ شى‌ء عنده بمقدار»(162) چنانكه خورشید و ماه، از نظر حجم و وزن و حركت و مدار آن حساب و كتاب دقیق دارد. «و الشمس و القمر بحسبان»(163)
 خداوند در شب قدر، امور یك سال را تقدیر مى‌كند، چنانكه قرآن در جایى دیگر مى‌فرماید: «فیها یفرق كلّ امر حكیم»(164) در آن شب، هر امر مهمّى، تعیین و تقدیر مى‌شود. بنابراین، شب قدر منحصر به شب نزول قرآن و عصر پیامبر نیست، بلكه در هر رمضان، شب قدرى هست كه امور سال آینده، اندازه‌گیرى و مقدّر مى‌شود.
 بیدار بودن شب قدر و احیاى آن با دعا و نماز و قرآن، مورد سفارش پیامبر و اهل بیت آن حضرت بوده است و در میان سه شب، بر شب بیست و سوم تأكید بیشترى داشته‌اند. چنانكه شخصى از پیامبر پرسید: منزل ما از مدینه دور است، یك شب را معیّن كن تا به شهر بیایم. حضرت فرمود: شب بیست و سوم به مدینه داخل شو.(165)
 امام صادق‌علیه السلام در حالى كه بیمار بودند، خواستند كه شب بیست و سوم ایشان را به مسجد ببرند(166) و حضرت زهراعلیها السلام در این شب، با پاشیدن آب به صورت بچه‌ها، مانع خواب آنها مى‌شدند.(167) در روایات آمده است كه دهه آخر ماه رمضان، پیامبر بستر خواب خود را جمع نموده و ده شب را احیا مى‌داشت.(168)
 طول شب قدر، یك شب كامل كره زمین است كه 24 ساعت مى‌شود، نه آنكه مخصوصِ مكان خاصّى همچون مكّه و آن هم به میزان چند ساعت شب آن منطقه باشد. چنانكه مراد از روز عید فطر، یك روز كامل كره زمین است.
 ابوذر مى‌گوید: به رسول خدا عرضه داشتم آیا شب قدر در عهد انبیا بوده و امر بر آنان نازل مى‌شده و پس از آنكه از دنیا مى‌رفتند، نزول امر در آن شب تعطیل مى‌شده است؟ حضرت فرمودند: شب قدر تا قیامت هست.(169)
 در روایات آمده است: «العمل الصالح فیها خیر من العمل فى الف شهر لیس فیها لیلة القدر»(170) كار نیك در شب قدر، بهتر از كار نیك در هزار ماه بدون شب قدر است.

 پیام‌ها:
 1- براى امور مقدّس، زمان مقدّس انتخاب كنید. «لیلة القدر خیر من الف شهر»
 2- زمان‌ها یكسان نیست، بعضى زمان‌ها بر بعضى دیگر برترى دارد. «لیلة القدر خیر من الف شهر»

 «4» تَنَزَّلُ الْمَلآئِكَةُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ
 در آن شب، فرشتگان و روح به اذن پروردگارشان براى انجام هر كارى فرود آیند.


 نكته‌ها:
 از امام صادق‌علیه السلام پرسیدند: آیا روح همان جبرئیل است؟ فرمود: جبرئیل از ملائكه است و روح برتر از ملائكه است. سپس این آیه را تلاوت فرمودند.(171)
 در روایات آمده است كه با منكران امامت، با سوره قدر احتجاج كنید.(172) زیرا بر اساس این سوره، فرشتگان هر سال در شب قدر نازل مى‌شوند. در زمان حیات پیامبر بر وجود شریف حضرتش وارد مى‌شدند. پس از آن حضرت بر چه كسانى نازل مى‌شوند؟ روشن است كه هر كسى نمى‌تواند میزبان فرشتگان الهى باشد و باید همچون پیامبر، معصوم بوده و ولایت امور بشر به عهده او باشد و او كسى جز امام معصوم نیست كه در زمان ما، حضرت مهدى‌علیه السلام مى‌باشد وفرشتگان در شب قدر شرفیاب محضرش مى‌شوند.
 نگاهى به فرشتگان در قرآن(173)
 فرشتگان، كارگزاران نظام هستى و مأمور انجام فرامین خداوند در اداره امور هستند. در قرآن براى هر دسته از فرشتگان مأموریّت و نقش خاصّى تعیین شده است و با همان مأموریّت نام‌گزارى شده‌اند: «النّازعات»(174)، «الصّافات»(175)، «الزّاجرات»(176)، «النّاشرات»(177)، «الفارقات»(178)، «المدبّرات»(179)
 برخى فرشتگان براى حفاظت گماشته شده‌اند. «انّ علیكم لحافظین»(180)
 بعضى فرشتگان با اولیاء الهى گفتگو دارند. با زكریا سخن گفتند و او را به فرزندى به نام یحیى بشارت دادند «نادته الملائكة»(181) و همین فرشتگان با حضرت مریم گفتگو كردند. «اذ قالت الملائكة یا مریم»(182)
 در مواردى، سخن از امداد فرشتگان به رزمندگان در جبهه‌هاى جنگ به میان آمده است. چنانكه در جنگ بدر، خداوند سه هزار فرشته را به یارى مسلمانان فرستاد. «یمدّكم ربّكم بثلاثة ءالاف من الملائكة»(183)
 برخى فرشتگان مسئول گرفتن جان مردم هستند. «یتوفّیكم ملك الموت»(184) و دسته‌اى دیگر، مسئول امور عرش. «یحمل عرش ربّك»(185)
 از امتیازات فرشتگان، عبادت دائمى و خستگى‌ناپذیر آنهاست: «لایستكبرون عن عبادته ولایستحسرون»(186)، «یسبحون الیل و النهار لایفترون»(187)
 از وظایف دیگر فرشتگان، دعا واستغفار براى مؤمنین «یستغفرون لمن فى الارض»(188) و صلوات بر پیامبر اسلام است. «انّ اللّه و ملائكته یصلّون على النّبى»(189)
 فرشتگان درجاتى دارند و همه در یك سطح و مقام نیستند. «ما منّا الا له مقام معلوم»(190) خداوند، همان گونه كه بعضى از انبیا را بر برخى دیگر برترى داده، از میان فرشتگان نیز بعضى را برگزیده است. «اللّه یصطفى من الملائكة»(191)
 قدرت تمام فرشتگان یكسان نیست و ظرفیّت‌هاى متفاوتى دارند. «اولى اجنحة مثنى و ثلث و رباع»(192) بعضى فرمانبرند و بعضى فرمانده، ولى همه معصوم و امین. «مطاع ثَمَّ امین»(193)
 ایمان به همه فرشتگان لازم است، «كلّ آمن باللّه و ملائكته»(194) و انكار آنان در كنار انكار خداوند آمده است. «و من یكفر باللّه و ملائكته»(195)
 فرشتگان، لشگر الهى هستند و تعدادشان را جز خداوند هیچ‌كس نمى‌داند. «و ما یعلم جنود ربّك الاّ هو»(196) و اگر گاهى سخن از تعداد به ظاهر اندك آنان است، نظیر آیه «علیها تسعة عشر»(197) كه مى‌فرماید: مأموران دوزخ نوزده نفرند، دلایل دیگرى دارد، نه آنكه به خاطر نداشتن نیرو باشد.
 فرشتگان، اطاعت مطلق از خداوند دارند و هر چه را مأمور شوند انجام مى‌دهند و هرگز نافرمانى ندارند. «لایعصون اللّه ما امرهم و یفعلون ما یؤمرون»(198)
 آنان بر فرمان خداوند پیشى نمى‌گیرند و فقط فرمان او را عمل مى‌كنند. «لایسبقونه بالقول و هم بامره یعملون»(199)
 اطاعت آنان آگاهانه و بر اساس تقواى الهى است و در اطاعت، كار خاصّى را گزینش نمى‌كنند، بلكه هر كارى كه به آنان محوّل شود انجام مى‌دهند. «یخافون ربهم من فوقهم و یفعلون ما یؤمرون»(200)
 پیامبر اسلام فرمود: آفرینش فرشتگان، همه از نور است. «انّ اللّه عزّ و جلّ خلق الملائكة من النور»(201) و خداوند هیچ موجودى را به اندازه فرشتگان نیافریده است. «ما من شى‌ء مما خلق اللّه اكثر من الملائكة»(202)
 امام صادق‌علیه السلام فرمود: فرشتگان، اهل خوردن و آشامیدن و آمیزش جنسى نیستند. «انّ الملائكة لا یأكلون و لا یشربون و لاینكحون»(203)

 پیام‌ها:
 1- فرشتگان بدون اذن خداوند كارى انجام نمى‌دهند. «تنزّل الملائكة... باذن ربّهم»
 2- تقدیر امور در شب قدر، با نزول و حضور فرشتگان صورت مى‌گیرد. «تنزّل الملائكة... من كل امر»
 3- تقدیر امور در شب قدر، گوشه‌اى از ربوبیّت الهى است.«باذن ربّهم من كل امر»

 «5» سَلاَمٌ هِىَ حَتَّى‌ مَطْلَعِ الْفَجْرِ
 (آن شب) تا طلوع فجر، (سراسر) سلام و درود است.


 نكته‌ها:
 «سلام»، یكى از نام‌هاى خداوند در قرآن است. «...الملك القدوس السلام...»(204)
 مراد از «سلام» در این آیه، لطف و عنایت ویژه الهى نسبت به بندگان در شب قدر است كه سلامت و رحمت و بركت را به دنبال دارد و باب نقمت و عذاب را مى‌بندد، زیرا كید و وسوسه شیطان در آن شب مؤثر واقع نشود.(205)
 در شب قدر، فرشتگان به زمین نازل مى‌شوند و بر هر مرد و زنى كه در حال عبادت باشند، سلام مى‌كنند.(206) چنانكه در قیامت نیز با گفتن سلام به استقبال بهشتیان مى‌روند: «سلام علیكم طبتم فادخلوها خالدین»(207)

 پیام‌ها:
 1- شب قدر، شب سلامت فكر و روح آدمى و تعالى به سوى خداوندِ سلام است. «سلام هى حتّى مطلع الفجر»
 2- شب قدر، شب رحمت است و مى‌توان با توبه، الطاف خداوند را به خود جلب كرد. «سلام هى حتّى مطلع الفجر»
 3- تقدیر امور از سوى خداوند، بر اساس سعادت بشر است، مگر آنكه او خود جز این بخواهد. «سلام هى حتّى مطلع الفجر»
 «والحمدللّه ربّ العالمین»
 154) تفسیر المیزان.
155) بقره، 185.
156) وسائل، ج 10، ص 360.
157) انعام، 91.
158) طه، 40.
159) طلاق، 7.
160) حجر، 21.
161) مؤمنون، 18.
162) رعد، 8.
163) الرّحمن، 5.
164) دخان، 4.
165) وسائل‌الشیعه، ج‌3، ص‌307.
166) بحار الانوار، ج 95، ص 169.
167) بحار الانوار، ج 94، ص 10.
168) تفسیر مجمع البیان.
169) تفسیر برهان.
170) من لایحضر، ج‌2، ص 158.
171) تفسیر برهان.
172) تفسیر نورالثقلین.
173) در نهج‌البلاغه، خطبه 1 و 91 درباره ملائكه مطالبى آمده است.
174) نازعات، 1.
175) صافّات، 1.
176) صافّات، 2.
177) مرسلات، 3.
178) مرسلات، 4.
179) نازعات، 5.
180) انفطار، 10.
181) آل عمران، 39.
182) آل عمران، 42.
183) آل عمران، 124.
184) سجده، 11.
185) حاقّه، 17.
186) سجده، 15.
187) انبیاء، 20.
188) شورى، 5.
189) احزاب، 56.
190) صافّات، 164.
191) حج، 75.
192) فاطر، 2.
193) تكویر، 21.
194) بقره، 285.
195) نساء، 136.
196) مدّثر، 31.
197) مدّثر، 30.
198) تحریم، 6.
199) انبیاء، 27.
200) نحل، 50.
201) اختصاص، ص 109.
202) تفسیر قمى، ج 2، ص 260.
203) بحار الانوار، ج 56، ص 174.
204) حشر، 23.
205) تفسیر المیزان.
206) تفسیر مجمع البیان.
207) زمر، 73.
صفحه قبل « [صفحه 20]» صفحه بعد


فهرست
سوره نبأسوره نازعاتسوره عبسسوره تكویرسوره انفطارسوره مطفّفینسوره انشقاقسوره بروجسوره طارقسوره اعلىسوره غاشیهسوره فجرسوره بلدسوره شمسسوره لیلسوره ضُحىسوره انشراحسوره تین سوره عَلقسوره قدر سوره بیّنهسوره زلزلهسوره عادیاتسوره قارعهسوره تكاثرسوره عصرسوره هُمَزهسوره فیل سوره قریشسوره ماعونسوره كوثرسوره كافرونسوره نصرسوره مَسدسوره توحیدسوره فَلقسوره ناس